Uyuşturucu madde suçlarında en önemli hukuki sorunlardan biri, ele geçirilen maddenin kişisel kullanım amacıyla mı bulundurulduğunun yoksa ticari amaçla mı bulundurulduğunun belirlenmesidir. Türk Ceza Kanunu bakımından bu ayrım, TCK m.191 kapsamında değerlendirilen kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde bulundurma fiili ile TCK m.188 kapsamındaki uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçu arasındaki hukuki nitelendirmeyi doğrudan etkileyebilmektedir.
Sentetik kannabinoidler söz konusu olduğunda ise yalnızca ele geçirilen maddenin gramajından hareket edilmesi özellikle sorunludur.
Sentetik Kannabinoidler Neden Farklı Değerlendirilmelidir?
Sentetik kannabinoidler, kannabinoid reseptörleri üzerinde etkili olan ve bazı türleri son derece yüksek etki gücüne sahip yeni psikoaktif maddelerdir. Avrupa Birliği Uyuşturucu Ajansı'nın (EUDA; eski adıyla EMCDDA) sentetik kannabinoidlere ilişkin teknik değerlendirmelerinde, bu maddelerin önemli bölümünün THC'ye kıyasla farklı ve güçlü farmakolojik özelliklere sahip olduğu belirtilmektedir.
Bazı sentetik kannabinoidlerin çok düşük miktarlarda dahi farmakolojik etki meydana getirebilmesi, klasik uyuşturucu maddelerde kullanılan miktar değerlendirmelerinin bu maddelere doğrudan uygulanmasını güçleştirmektedir.
Özellikle MDMB-BUTINACA gibi yüksek potent sentetik kannabinoidler bakımından bu husus önem taşımaktadır.
EMCDDA/EUDA ve UNODC Sabit Bir “Kişisel Kullanım Miktarı” Belirliyor mu?
EUDA ve Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) kaynaklarında sentetik kannabinoidler için;
“Şu miktara kadar kişisel kullanımdır, bunun üzerindeki miktar ticaret amacı gösterir.”
şeklinde genel ve sabit bir gram veya miligram sınırı bulunmamaktadır.
Bunun önemli nedenlerinden biri, ele geçirilen ürünün toplam ağırlığı ile içerdiği aktif sentetik kannabinoid miktarının aynı şey olmamasıdır.
Sentetik kannabinoidler çoğu zaman saf madde halinde tüketilmez. Etken madde;
bitkisel materyale uygulanabilir,
sıvı içerisinde bulunabilir,
elektronik sigara ürünlerine katılabilir,
kâğıt veya başka materyallere emdirilebilir.
Dolayısıyla örneğin birkaç gram ağırlığındaki bir bitkisel karışımın tamamının birkaç gram sentetik kannabinoid içerdiği sonucuna varılamaz. Adli değerlendirme bakımından ürünün toplam net ağırlığı ile içerisindeki aktif maddenin miktarı ve konsantrasyonu birbirinden ayrılmalıdır.
Aynı Gramaj Neden Farklı Anlamlara Gelebilir?
Sentetik kannabinoid içeren ürünlerde aktif maddenin dağılımı ve konsantrasyonu önemli ölçüde değişkenlik gösterebilir.
Bu nedenle aynı ağırlıktaki iki materyal;
farklı sentetik kannabinoid türlerini,
farklı konsantrasyonlarda aktif maddeyi,
hatta birden fazla sentetik kannabinoidi
içerebilir.
Bu özellik nedeniyle yalnızca “ele geçirilen materyalin toplam ağırlığı” üzerinden kaç kullanımlık madde bulunduğunun hesaplanması bilimsel açıdan her olayda güvenilir sonuç vermeyebilir.
Özellikle adli inceleme yalnızca bitkisel materyalin toplam ağırlığını belirlemiş, ancak içerisindeki aktif sentetik kannabinoidin konsantrasyonunu veya miktarını nicel olarak ortaya koymamışsa, toplam gramajdan hareketle kullanım sayısına ilişkin kesin bir sonuca ulaşılması ayrıca tartışılmalıdır.
Toz Etken Madde ile Kullanıma Hazır Karışım Aynı Değildir
Bir diğer önemli ayrım, ele geçirilen maddenin hangi formda bulunduğudur.
Saf veya yüksek konsantrasyonlu sentetik kannabinoid tozu ile bu maddenin düşük konsantrasyonda uygulanmış olduğu kullanıma hazır bitkisel materyalin aynı gramaj üzerinden değerlendirilmesi yanıltıcı olabilir.
Çünkü yüksek konsantrasyonlu etken madde, daha büyük miktarda kullanıma hazır materyal üretiminde kullanılabilirken; bitkisel karışımın toplam ağırlığının önemli kısmını taşıyıcı materyal oluşturabilir.
Bu nedenle kriminal incelemede yalnızca “kaç gram madde ele geçirildi?” sorusu değil;
“Ele geçirilen materyalin ne kadarı aktif sentetik kannabinoiddir ve konsantrasyonu nedir?”
sorusu da önem taşımaktadır.
Kişisel Kullanım – Ticaret Ayrımında Neler İncelenmelidir?
Bilimsel veriler dikkate alındığında sentetik kannabinoid bulunan bir olayda hukuki değerlendirme yalnızca gramaja indirgenmemelidir.
Somut olayın özelliklerine göre;
maddenin türü ve kimyasal yapısı, aktif madde konsantrasyonu, ele geçiriliş biçimi, ürünün kullanıma hazır olup olmadığı, paketleme şekli ve paket sayısı, hassas terazi veya paketleme materyali bulunup bulunmadığı, dijital materyallerde satış veya dağıtıma ilişkin iletişim olup olmadığı, para hareketleri ve diğer ticari emareler ile kişinin kullanımına ilişkin deliller
birlikte değerlendirilmelidir.
Dolayısıyla miktar önemli bir delil olmakla birlikte, sentetik kannabinoidlerde tek başına miktardan hareketle kullanım amacı veya ticaret amacı konusunda kesin bir sonuca ulaşılması bilimsel ve hukuki açıdan dikkatle ele alınmalıdır.
MDMB-BUTINACA Bakımından Değerlendirme
MDMB-BUTINACA, sentetik kannabinoidler içerisinde değerlendirilen yüksek etkili maddelerden biridir.
Bu madde açısından da EUDA veya UNODC tarafından kabul edilmiş, evrensel nitelikte bir “kişisel kullanım gramajı” bulunmamaktadır.
Bu nedenle MDMB-BUTINACA tespit edilen bir ceza soruşturması veya kovuşturmasında yalnızca ele geçirilen materyalin toplam gramajının esas alınması yerine, mümkün olduğu ölçüde;
aktif maddenin nicel miktarı ve konsantrasyonu, materyalin kullanım şekli, kaç ayrı paket halinde bulunduğu ve ticaret/kullanım amacına ilişkin diğer maddi delillerin
birlikte değerlendirilmesi daha sağlıklı olacaktır.
Sonuç
Sentetik kannabinoidler, klasik uyuşturucu maddelerden farklı farmakolojik ve fiziksel özelliklere sahip olduğundan, kişisel kullanım ile uyuşturucu ticareti ayrımında sabit gramaj yaklaşımı tek başına yeterli değildir.
EUDA/EMCDDA ve UNODC kaynaklarında da sentetik kannabinoidler bakımından kişisel kullanım ile ticareti birbirinden ayıran genel geçer bir gramaj sınırı ortaya konulmamaktadır.
Bu nedenle özellikle MDMB-BUTINACA gibi yüksek potent sentetik kannabinoidlerin söz konusu olduğu ceza dosyalarında;
brüt/net materyal ağırlığı ile aktif madde miktarının birbirinden ayrılması, mümkünse aktif madde konsantrasyonunun belirlenmesi ve ticaret amacına ilişkin diğer delillerin bütün halinde değerlendirilmesi
önem taşımaktadır.
Kaynaklar
European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA/EUDA), Synthetic cannabinoids in Europe – a review.
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), Recommended Methods for the Identification and Analysis of Synthetic Cannabinoid Receptor Agonists in Seized Materials.
European Union Drugs Agency (EUDA), EU Drug Markets – New Psychoactive Substances: Synthetic Cannabinoids.
Not: Bu yazı genel hukuki ve bilimsel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut ceza dosyalarında hukuki nitelendirme; ele geçirilen maddenin niteliği, kriminal inceleme sonuçları ve olayın tüm delilleri birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.